Zaloguj

Krywulka - biżuteria rodem z Karpat

    • Daria Boliwko

Krywulka to biżuteria koralikowa splatana w misterne, kolorowe wzory stanowiąca charakterystyczną ozdobę dla Łemkiń, Bojkiń i  Hucułek i jest to najbardziej  oryginalna i prawdziwa sztuka ludowa w Karpatach.

Charakterystyczne wzory i kolory tej biżuterii możemy zobaczyć w karpackich haftach, rzeźbach, kolorowych pisankach czy obrazach. Wzory i kształty są inne dla każdego regionu, lecz technika pozostała niezmienna: cienka, mocna nić, na niej nanizane setki kolorowych koralików, układające się w geometryczny, skomplikowany wzór. Dawniej misternie wykonane krywulki, noszone przez łemkowskie dziewczęta, świadczyły o ich zamożności.

Tradycyjna krywulka, inaczej kryza, noszona przez łemkowskie kobiety i dziewczęta, miała szerokość 15 - 20 cm i przykrywała całe ramiona. Sylianka to z kolei nazwa naszyjnika z koralików, popularna na Bojkowszczyźnie i Huculszczyźnie. Sylianki były węższe, często ozdobione charakterystycznym, prostym, czarno-czerwonym, bojkowskim motywem. Typowo huculskim naszyjnikiem były gerdany – to dłuższe naszyjniki z przodu zakończone medalionem. Co interesujące gerdany nosiły zarówno kobiety, jak i mężczyźni.

Najpiękniejsze i najbardziej znane łemkowskie krywulki powstawały w Komańczy. Jeśli chcielibyście się dowiedzieć więcej na temat kultury łemkowskiej, strojów, tej pięknej biżuterii, zobaczyć to wszystko na własne oczy, należy odwiedzić jedyne w swoim rodzaju Muzeum Strojów Łemkowskich w Komańczy prowadzone od lat przez Panią Darię Boiwko. Zbiór kolekcji pani Darii to łącznie kilkaset eksponatów, które powstawały latami. Jego początki sięgają 1953 roku, kiedy to jego twórczyni powróciła z wysiedlenia. Pani Daria wspólnie ze swoim mężem Stefanem, stworzyli bogatą kolekcję: strojów, haftowanych ikon, koralikowej biżuterii łemkowskiej, dla której najbardziej charakterystyczne są krywulki.

Sztukę tworzenia krywulek prowadzi na swoich warsztatach „A-guzik Pracownia Miodosytnia”. Tam pod opieką Eweliną Matusiak-Wyderki, można poznać podstawowe umiejętności tworzenia cudeniek z koralików, i odkrywac poszczególne techniki.

Piekne krywulki można obejżeć i nabyć w Solinie u Igi Wasilewskiej : "Galeria Potoki"

Począwszy od części przylegającej do szyi, krywulka składała się z trzech części.

Pierwsza – stójka, miała około 1, 5 – 2 cm szerokości i nosiła nazwę krajka .

Druga- najszersza i najbardziej ozdobna to pasmo główne o szerokości od 10 do 20 a nawet 40 cm zwane było połotence. W tej części krywulki możemy spotkać kolorowe motywy rombów i kilka różnokolorowych pasów o szerokości do 2cm.

Trzecia i ostatnia część, która stanowiła wykończenie zwana była gondoczok .

Całość takiej krywulki mogła ważyć nawet 1 kilogram.

Krywulka była wyznacznikiem statusu majątkowego i społecznego. Im bogatsza krywulka, im szersze połotence tym bardziej posażna i poważana była pani lub panna, która ją nosiła. Dziewczyny, które nie były jeszcze na wydaniu lub były biedne nosiły krywulki węższe około 10cm.


FUNDUSZE EUROPEJSKIE – DLA ROZWOJU INNOWACYJNEJ GOSPODARKI
Projekt „Stworzenie internetowego serwisu automatycznej konfiguracji przez turystów autorskiego, indywidualnego pobytu turystycznego w regionie bieszczadzkim www.mojebieszczady.com” współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego