Śladami Bojków

Niestety, rdzennych Bojków w Bieszczadach już nie ma. Można spotkać rodziny mające bojkowskie korzenie, ale jako grupa etniczna w Polsce nie istnieją. W nieodległej przeszłości zamieszkiwali oni teren całych Bieszczad i części Zakarpacia. Należeli do nacji rusińskich górali karpackich. Wykształciła się ona z ludności wołoskiej, która przywędrowała tutaj z terenów dzisiejszej Rumuni. Owa pasterska ludność uległa wpływom kultury ruskiej. Język, jakim się posługiwali, to gwara języka ruskiego.

Pierwszy znany zapis nazwy „Bojko” pochodzi z roku 1607. Miał charakter ludowy i przezwiskowy. W drugiej połowie XIX wieku pod wpływem literatury upowszechnił się, przechodząc proces ewolucji, od przezwiska do nazwy oficjalnej. Dawniejsi Rusini nie używali tej nazwy wobec siebie, ponieważ uważali je za obraźliwe. Bojkowie nazywali siebie Hyrniakami lub Werhowyńcami. Według opisów XIX – wiecznych badaczy, Bojkowie był to lud prosty, a jednocześnie bardzo pobożny, przy czym ubogi. Mieszkali w bardzo trudnych warunkach.

Zajmowali się głównie wypasem na łąkach i połoninach owiec, bydła i koni. Wszystkie ubrania i niezbędne narzędzia wyrabiali domowym sposobem. Podstawą ich życia było rolnictwo: hodowla i uprawa kamienistej ziemi. Czasami zdarzało się, że pracowali w tartakach lub foluszach. Początkowo hodowano tutaj woły, które wykorzystywane były do pracy i transportu. W XX wieku woły zostały zastąpione końmi.

Roślinami uprawianymi w dużych ilościach były owies, żyto, len, konopie, ziemniaki i kapusta. Bojkowie żywili się głównie płodami rolnymi i nabiałem. Bardzo rzadko jadano mięso, często sięgano po owoce leśne i grzyby, których było pod dostatkiem. Zazwyczaj spożywano trzy posiłki w ciągu dnia: śniadanie (obid), obiad (połudenok) i kolację (weczeria). Posiłki nie były zbyt skomplikowane, najczęściej były to: barszcz z mąki żytniej lub z buraków, ziemniaki z mąką lub kapustą. Do posiłków jadano częściej placki z mąki owsianej mielonej na żarnach niż chleb.

W budownictwie bojkowskim dominowała jednobudynkowa zagroda, długa chałupa nazywana chyżą, w której pod jednym dachem znajdowały się części mieszkalna i gospodarcza. Chyża składała się zazwyczaj z dużej izby, sieni, komory, boiska, jednej lub dwóch stajni. Obok chaty stały brogi na siano, czasami studnia lub spichlerz. Do XX wieku większość chałup była kurna. Piece zaczęto wprowadzać późno, bo dopiero w okresie międzywojennym, ale i tak po wojnie wiele domów ich nie posiadało. W domu bojkowskim podłogę stanowiła najczęściej gliniana polepa, w izbie znajdował się duży gliniany piec, który był doskonałym miejscem do spania w zimie. Umeblowanie domu składało się ze stołu, kilku ław, łóżka, kołyski i półek na naczynia. Ławy pełniły również rolę łóżek. Bojkowie używali glinianych naczyń i drewnianych łyżek. Na ścianach wisiało kilka niedrogich ikon.

Bojkowie wyrabiali swoje ubrania z miejscowych surowców i materiałów: płótna lnianego, konopnego i sukna z owczej wełny tkanego przez kobiety w domowych warsztatach tkackich i odznaczały się grubością i trwałością. Na co dzień Bojkowie, zarówno kobiety jak i mężczyźni, nosili białe, lniane ubiory (koszule, spodnie i spódnice), wykonane z płótna.

Kobiety ubierały na koszule łajbik – kamizelkę wykonaną z ciemnobrązowego sukna. W chłodniejsze dni nosiły kurtaki – rodzaj krótkiej kurtki, wykonanej z brązowego sukna. Na zimę miały farbankę – grubą sukienną spódnicę i sirak – długi płaszcz wykonany z długiego sukna. Na ubiór mężczyzny składały się oprócz płóciennych spodni i długiej koszuli obwiązanej skórzanym pasem, łajbik i kurtaka oraz wierzchniego ubrania siraka. Dodatkowo używano płaszcza, narzucanego na ramiona i zapinanego pod szyją, tzw. huni, która wykonana była z grubego brązowego sukna.

Bojkowie jako grupa etnograficzna przeszli do historii. To, co o nich wiemy, pochodzi po części z relacji, po części z badań przeprowadzonych w okresie międzywojennym przez ówczesnych historyków. W górach gdzieniegdzie możemy napotkać ślady dawnych zabudowań, cerkwi, cmentarzy i innych pozostałości, które dość liczne nie potrafią zobrazować w całości kultury ludzi kiedyś żyjących na tym terenie.

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.