W bieszczadzkiej krainie Bojków

Ekomuzeum „W krainie Bojków” w Zatwarnicy leży w odległości zaledwie 2 km od granicy z Bieszczadzkim Parkiem Narodowym, u podnóża masywu Połoniny Wetlińskiej  (1255 m) oraz Smereka (1222 m). Przez północną część ekomuzeum przepływa największa rzeka Bieszczadów czyli San, do której wpada płynący przez Zatwarnicę potok Głęboki. Ekomuzuem obejmuje swoim zasięgiem także sąsiednią wieś Sękowiec oraz praktycznie niezamieszkałe już miejscowości Hulskie i Krywe.

fot. wieś Krywe

Wsie położone na obszarze tego ekomuzuem zostały założone w XVI wieku. Zdecydowaną większość ich mieszkańców stanowili górale Rusińscy, nazwani z czasem w tej części Bieszczadów Bojkami. Po zakończeniu II wojny światowej tereny przyległe do Zatwarnicy stały się jedną z baz Ukraińskiej Armii Powstańczej, która prowadziła partyzancką walkę w Wojskiem Polskim. Doprowadziło to z czasem (1946-1947) do całkowitego wysiedlenia z tych terenów rdzennej ludności. W pierwszym okresie mieszkańców wywożono na teren dawnego Związku Radzieckiego, a później w ramach tzw. akcji „Wisła” na tereny północnej i zachodniej Polski. Pozostałe zabudowania spalono lub z upływem czasu uległy naturalnemu zniszczeniu. Do czasów współczesnych w wielu miejscach zachowały się jedynie ślady i pozostałości dawnych młynów wodnych, dworów, cerkwi, czy też sadów owocowych. W samej Zatwarnicy znajduje się obelisk upamiętniający milicjantów poległych w latach powojennych podczas walk z bandami ukraińskimi.

Wyróżnikiem ekomuzuem „W krainie Bojków” jest stojąca za ostatnim przystankiem PKS „Chata Bojkowska”, czyli tradycyjny drewniany dom budowany przez Bojków (chyża), w którym wszystkie pomieszczenia znajdowały się pod jednym dachem i każde z nich zajmowało całą szerokość budynku (tzw. budynek jednotraktowy). Na część mieszkalną najczęściej składały się: izba, komora i sień. Po drugiej stronie budynku umieszczone były pomieszczenia dla zwierząt i pomieszczenia gospodarcze. Pomiędzy częścią mieszkalną a gospodarczą  znajdowało się boisko. Z tyłu budynku, pod szerokim okapem często stawiano z cienkich desek ściany dzięki czemu powstawało dodatkowe pomieszczenie (tzw. zachata) do przechowywania siana, słomy lub drewna opałowego. Oprócz tego przyczyniało się to do lepszej izolacji domu w okresie zimowym. W sezonie letnim w Chacie funkcjonuje galeria i sklepik z lokalnymi wyrobami.

fot. Chata Bojkowska

fot. warsztaty w Chacie Bojkowskiej

W korycie potoku Hylaty znajduje się uznawany za największy i najbardziej efektowny z bieszczadzkich wodospadów. Strumień wody spada kaskadami z progu utworzonego z wypiętrzonych piaskowców, który znajduje się wysokości blisko 8 metrów od podstawy wodospadu. W latach 1972-73 budujący drogę leśną żołnierze pozyskiwali z wodospadu kamień łupany, w wyniku czego nastąpiło jego przesunięcie o około 30 metrów powyżej pierwotnej lokalizacji. W 1998 roku wodospad, który na niektórych mapach nosi nazwę „Szepit” został uznany za pomnik przyrody nieożywionej. W potoku Hylatym można spotkać kilka górskich gatunków ryb, w tym pstrąga potokowego i strzeblę potokową oraz ślady żerowania polującej na nie wydry.

fot. wodospat Szepit

Na piesze pokonanie przebiegającej przez ekomuzuem „W krainie Bojków” ścieżki przyrodniczo-historycznej „Hylaty” potrzeba sobie zarezerwować około 4-5 godzin zegarowych. Wędrówka rozpoczyna się i kończy przy „Chacie Bojkowskie” w Zatwarnicy, a jej kulminacyjnym momentem jest wejście na szczyt Dwernik Kamień (1004 m). Na trasie umieszczono 6 przystanków z tablicami informacyjnymi. Na Dwerniku Kamieniu trasa ekomuzealna łączy się z oznakowaną kolorem czerwonym ścieżką historyczno-przyrodniczą „Przysłup Caryński – Krywe n/Sanem”.

Na przystanku PKS w Zatwarnicy ma swój początek pieszy szlak turystyczny oznakowany kolorem żółtym, którym w ciągu ok. 3 godzin można dotrzeć do głównego (oznaczonego kolorem czerwonym) szlaku beskidzkiego na Przełęczy Orłowicza (1099 m). Przez Zatwarnicę przebiega również oznakowany kolorem niebieskim szlak rowerowy, który zatacza pętlę wokół doliny Sanu i pasma Otrytu. Z kolei od strony Sękowa do stanicy konia huculskiego Bieszczadzkiego Parku Narodowego w Suchych Rzekach i dalej w kierunku Połoniny Wetlińskiej biegnie znakowany szlak górskiej turystyki konnej.

Co roku w sierpniu w Zatwarnicy odbywa się „Kiermasz Bojkowski”. Impreza ta gromadzi regionalnych producentów, a w szczególności wyrobów pszczelarskich (nalewki, miody, świeczki woskowe), rękodzieła codziennego użytku oraz oryginalnej biżuterii. W trakcie trwania imprezy zaplanowane są również występy zespołów folkowych grających muzykę pogranicza polsko-słowacko-ukraińskiego.

Grzegorz Sitko

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.