Wakacje w Bieszczadach – Żernica Niżna i Wyżna

Czasami warto zjechać ze znanej drogi i zobaczyć coś więcej… W tym przypadku polecamy jadącym z Leska w stronę Baligrodu skręcić w Zahoczewiu w lewo, dzięki temu dane wam będzie poznać Żernicę Niżną i Wyżną.

Żernica Niżna i Żernica Wyżna położone są w gminie Baligród. Od Zahoczewia do kościółka w Żernicy Niżnej jest ok 2 km, do cerkwi w Żernicy Wyżnej niecałe 5 km. Obie wsie, to obecnie jedynie miejsca na mapie.

Kilka kilometrów na wschód od tętniącej życiem doliny Hoczewki, odnajdziemy ciszę, pustkę i głuszę. Po obu stronach malowniczej doliny widać rozległe połacie łąk oraz wzgórza pokryte lasami. Rzadko można spotkać tu ludzi, choć widoczne są efekty pracy rąk ludzkich, bowiem teren ten jest bardzo zadbany. Okolica natomiast pełna jest dzikich zwierząt, można spotkać m.in. niedźwiedzia, przed którym ostrzegają tabliczki informacyjne.

Od Zahoczewia w górę biegu potoku Ruchlin – prowadzi droga. Na mapie jest oznaczona jako droga szutrowa. Jej stan jednak jest bardzo dobry i nadaje się do przejazdu samochodem.  Rozciąga się tam dolina, prawie na całej długości – ok. 7 km – bezludna.

Miejsce tak blisko drogi – dość ruchliwej – na trasie  Lesko – Baligród – Cisna, a jakby zapomniane i zatrzymane w czasie.

Na tym pustkowiu, na małym pagórku najpierw zobaczymy po lewej stronie samotną małą kapliczkę. To, co pozostało po Żernicy Niżnej. Wsi, której już nie ma.

Z KART HISTORII…

Obie wsie były efektem akcji osadniczej prowadzonej przez Balów z Hoczwi. Początkowo nazwa Żernica brzmiała inaczej, bo „Szernycza”.  Żernica Niżna istniała już pod koniec XV wieku, istnienie Żernicy Wyżnej natomiast lokowane jest na 1523r. Przed ostatnią wojną światową Żernica Wyżna była dwukrotnie większa od Niżnej. Wieś przed wysiedleniem na przełomie kwietnia i maja 1947 roku, i zniszczeniem, w większości była zamieszkana przez Rusinów, ale mieszkali tutaj również Polacy i Żydzi.

W 1932r. miejscowi Polacy w Żernicy Niżnej wznieśli murowaną kaplicę, która przetrwała wysiedlenia po drugiej wojnie światowej i zniszczenia zabudowy wsi…

Z kolei Żernica Wyżna w 1944r. była ośrodkiem koncentracji bieszczadzkich oddziałów UPA. Stąd wyruszył jeden z oddziałów, który dokonał mordu w Baligrodzie. Po drugiej wojnie światowej mieszkańców wysiedlono a zabudowania zniszczono. Na terenie wsi działał PGR i zakład karny. Początkiem XXI wieku żernickie pustkowia sprzedano w prywatne ręce.

Zabudowania tej niewielkiej wioski rozciągnięte były wzdłuż drogi. W sąsiedztwie obecnej kapliczki rzymskokatolickiej pw. Matki Boskiej Ostrobramskiej, która została wzniesiona w 1932 roku, a odremontowana w 2009 roku, możemy zobaczyć  (choć z drogi ciężko, trzeba wiedzieć gdzie szukać) po lewej stronie drogi zdewastowany cmentarz greckokatolicki i miejsce po greckokatolickiej cerkwi pw. Św. Michała Anioła z 1843 roku.

Po cerkwi pozostała podmurówka, mocno zarośnięta oraz krzyże, które niszczeją. Jest tutaj kilka zarośniętych nagrobków i krzyży. Miejsce napawa smutkiem… Po wysiedleniu ludności, cerkiew i domostwa zostały zniszczone, a reszty dokonał czas i przyroda. Raz w roku w ostatni dzień maja pojawiają się tutaj ludzie, którzy w kapliczce spotykają się i modlą.

Jadąc dalej ok. 1,5 km zobaczymy po lewej stronie drogi greckokatolicką cerkiewkę – to Żernica Wyżna. Cerkiew pw. Św. Bazylego Wielkiego pochodząca z 1800 roku, została rozbudowana w 1938 roku. Po wysiedleniu mieszkańców po 1947 roku była magazynem PGR, a następnie opuszczona – niszczała i popadała w ruinę. Rozebrano dzwonnicę, zniszczono cmentarz. Obecnie, staraniem prywatnej osoby – Pana Słabika Janusza – została odremontowana i wyposażona, a cmentarz zadbany i uporządkowany.

Cerkiew można obejrzeć przez szklane drzwi, ale jak dopisze szczęście, to z sąsiedniego budynku (zakład produkcyjny) – może nam ktoś te drzwi otworzyć. We wnętrzu możemy zobaczyć ocalałe polichromie przedstawiające św. Olgę, Kniazia Włodzimierza i Chrystusa w Ogrodzie Oliwnym.

Praktycznie, oprócz dawnych budynków PGR – użytkowanych teraz prywatnie, oraz powstającego szybowiska, nie ma tutaj nikogo. Jak okiem sięgniemy, pustkowie i totalna cisza…

TURYSTYKA AKTYWNA

Dzisiejsza Żernica, mimo że pozbawiona domów – rozwija się. Obecny gospodarz, całkowicie nieodpłatnie udostępnił piękne lądowisko miłośnikom szybownictwa, zrzeszonym bądź sympatyzującym z popularną Lotniczą Bobulandią. Wsparcie, jakie dostali szybownicy, jest tutaj bezcenne. Możliwości latania, warunki pogodowe i świetna atmosfera przyciągają wielu znanych lotników, pojawiają się nowe szybowce.

fot. www.bobulandia.pl

Ponadto przebiega tędy szlak rowerowy, wiodący Dolinami Żernicy, Hoczewki, Dziurdziówki i Kalniczki, czyli cerkwie przedgórza – sprofanowane, zrujnowane, wskrzeszone. Trasa wycieczki to 43,3 km, które obejmuje także opisywaną melancholijną dolinę Żernicy, z którą rzeczywistość powojenna obeszła się dość brutalnie.

CO WARTO ZOBACZYĆ W OKOLICY?

Najbliższa okolica jest równie piękna i urocza jak cała Żernica. Zaledwie kilka kilometrów dalej w stronę Leska, w miejscowości Nowosiółki, stoi słynny drewniany kościółek wzniesiony w jedną noc w polu kukurydzy.

fot. www.baligrod.pl

W Nowosiółkach także funkcjonuje bardzo ciekawe Muzeum Przyrodniczo – Łowieckie “Knieja”, w którym zgromadzono wiele eksponatów przyrodniczych i trofeów łowieckich z całego świata.

W sąsiednim Baligrodzie, dawnym miasteczku, można zobaczyć największą murowaną cerkiew w Bieszczadach, cmentarz żydowski oraz pamiątkowe pomniki wojenne.

Przed wjazdem do Baligrodu przejeżdżamy przez Mchawę. Miejscowość ta powstała na prawie wołoskim w dobrach Balów. Nazwa wsi prawdopodobnie pochodzi od mchów porastających dolinę. Po drugiej wojnie światowej wysiedlono ze wsi ludność narodowości ukraińskiej, rozebrano dwór i murowaną cerkiew z 1908 roku. Na jej miejscu stanął kościół.

Żernica Wyżna i Niżna

Urzekające piękno okolicy dotyka każdego, kto tam trafi. Powstaje jednak wewnętrzna sprzeczność pomiędzy odbieraniem uroku tego miejsca, a tragiczną historią.

Miejsce to polecam ludziom wrażliwym. Tym, którzy nie oceniają historii, lecz ją pielęgnują i akceptują taką, jaka była. Możemy kształtować przyszłość, na przeszłość wpływu nie mamy.

Lidia Tul-Chmielewska

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.