Zatwarnica dawniej i dziś…

W dolinie potoku Głębokiego w pobliżu jego ujścia do Sanu leży Zatwarnica.

Dawniej… Troszkę historii…

Wieś lokowano na prawie Wołoskim w dobrach sobieńskich, które należały do Kmitów. Pierwsze informacje o Zatwarnicy za swój początek bierze rok 1580, gdzie posiadała wtedy przysiółek Bałwańskie. Można przypuszczać, że wieś była zasiedlona przed 1565 rokiem gdyż w 1580 r. była już opodatkowana. 

Właściciele wsi wywodzili się z rodu Kmitów, gospodarzyli natomiast kniaziowie, przybierając sobie nazwisko Zatwarnickich od swej siedziby. Swoja nazwę zawdzięcza ukraińskiemu słowu “zatwir” czyli zamek lub zawór.     

Pod względem powierzchni Zatwarnica była jedną z największych wsi w Bieszczadach – grunty rolne oraz leśne liczyły ponad 40 km². Posiadała trzy przysiółki: Kalinów, Sękowiec oraz Suche Rzeki. Działały tam trzy młyny wodne, dwa folwarki z dworskimi zabudowaniami, tartak parowy, kopalnia ropy naftowej, karczma, piekarnia, pięć sklepów żydowskich, jeden polski i jeden ukraiński. W wiosce oprócz rolników mieszkali także rzemieślnicy – bednarz, cieśla, kołodziej, kilka rodzin pochodzenia cygańskiego, wyznania grekokatolickiego, zajmujące się kowalstwem.

Wojskowy Instytut Geograficzny, Warszawa 1937 – Mapa “Dźwiniacz Górny” 1:100 000 Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1937 roku, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=31701129

W 1934 r. Zatwarnica stała się siedziba gminy w powiecie leskim, tworzącym województwo lwowskie, obejmując miejscowości: Chmiel, Krywe, Hulskie, Studenne, Ruskie i Tworylne. We wsi powstała poczta, szkoła oraz posterunek policji państwowej.

W roku 1939 została ustalona granica niemiecko-sowiecka na rzece San. Granica podzieliła Zatwarnice na dwie części, pod okupacją niemiecką znalazła się główna część wsi z przysiółkami Suche rzeki i Kalinów a pod okupacją sowiecką znalazł się przysiółek Sękowiec.

13 sierpnia 1944 r. oddział UPA uderzył po raz pierwszy na posterunek milicji w Zatwarnicy a 13 listopada tego samego roku sotnia UPA zamordowała 8 Polaków oraz powiesiła Ukraińca oskarżonego o zdradę narodu ukraińskiego.

10 września 1945 r. ukraińscy partyzanci spalili budynki dworskie wraz z zabudowaniami tartacznymi.

w 1946 r. wieś została całkowicie spalona przez sotnię “Bira”, która m.in. miała swój obóz w Suchych Rzekach. Ludność miejscowa została wysiedlona w ramach wymiany ludności na Ukrainę  Radziecką.

Poległych milicjantów upamiętniają nagrobki na miejscowym cmentarzu.

Dziś…

W ostatnich latach w Zatwarnicy zainicjowały swoją działalność ośrodki wypoczynkowe oraz agroturystyka co przyczyniło się do zmiany z osady leśnej na letniskową wieś. Sprzyjają temu atrakcyjne miejsca spacerowe dające możliwość uprawiania aktywnej turystyki oraz widokowe, przy tym zachwycająca bliskość połonin…

Bieszczady. 20 największych atrakcji przyrodniczych
fot. Bieszczady. 20 największych atrakcji przyrodniczych

Przebywając w Zatwarnicy warto zobaczyć położony w centrum wsi, dawny cmentarz przycerkiewny z zachowanymi krzyżami a także makietę grekokatolickiej cerkwi filialnej p.w. Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja położonej w miejscu dawnej cerkwi.

Wędrując ścieżką historyczną nr 3 Ekomuzeum “W Krainie Bojków” należy zwrócić uwagę na miejsce po młynie wodnym oraz odwiedzić Chatę Bojkowską wraz z izbą historyczno-regionalną umieszczoną w ciekawym otoczeniu.

Małgorzata Kilarecka
fot. Bieszczady. 20 największych atrakcji przyrodniczych

Godny podziwu jest również największy wodospad “Szepit” na potoku Hylaty znajdujący się w pobliżu drogi leśnej, na trasie jednej ze ścieżek Ekomuzeum “W Krainie Bojków”. Ścieżka prowadzi jednocześnie na Kamień Dwernik – szczyt położony na wysokości 1004 m n.p.m, uważany za jeden z najciekawszych i najładniejszych bieszczadzkich szczytów ze względu na roztaczającą się stamtąd wspaniałą panoramę.

Do atrakcji w Zatwarnicy koniecznie trzeba zaliczyć Kino Końkret znajdujące się w odremontowanym budynku po dawnym Parku Końskim. Można tam obejrzeć stare filmy o Bieszczadach takie jak: “Wolna sobota” czy “Kino objazdowe”.

W okolicy Zatwarnicy, z dala od ruchliwych szlaków warte odwiedzin są nieistniejące wsie Krywe, Hulskie i Tworylne, położone w dolinie Sanu, kryjące w sobie pozostałości w postaci ruin cerkwi, cmentarzy, zabudowań oraz piwnic. Te unikatowe miejsca, zwłaszcza wczesną wiosną ukazują ślady mieszkających tam niegdyś Bojków…

fot. Krywe

fot. Hulskie

fot. Tworylne

Zatwarnica to jedna w wycieczek w przewodniku Bieszczady. 20 największych atrakcji przyrodniczych… 

 

 

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.